Atelier LifeArt

• Wat zijn grenzen en leren kiezen voor jezelf
• De prijs van geen grenzen
• Grenzen herkennen en leren aangeven

“Je lichaam weet vaak eerder dan je hoofd of iets goed voelt.“

Er zijn momenten waarop ik mezelf hoor zeggen:
“Ja hoor, dat is goed.”
Terwijl alles in mij eigenlijk nee roept.

Grenzen aangeven – het klinkt zo eenvoudig. Maar voor velen van ons is het een levenslange oefening.
Voor mij ook.

Wat zijn grenzen en leren kiezen voor jezelf

“Grenzen zijn geen muren, maar poorten die jij zelf mag openen of sluiten.“

Heb jij het geleerd om grenzen aan te geven?

Heb jij het ooit écht geleerd?
Om je grens aan te voelen?
Om ‘nee’ te zeggen zonder schuldgevoel?
Om ruimte in te nemen zonder je te verontschuldigen?

Misschien herken je dit:
Thuis werd er niet gepraat over gevoelens.
Er was weinig ruimte voor discussie – gehoorzaamheid was belangrijker dan eerlijkheid.
Op school werd je beloond als je je aanpaste, stil was, meewerkte.
En op je werk? Daar werd het vanzelfsprekend gevonden dat je altijd klaarstond, dat je zorgde, dat je insprong waar nodig.

Heb jij toen geleerd dat jouw behoeften er ook toe doen?
Of leerde je – net als ik – om te pleasen?
Om je te voegen naar wat de ander nodig had?
Om jezelf weg te cijferen, in de hoop dat je dan gezien zou worden?

En ergens onderweg…
Raakte je misschien het contact kwijt met je eigen ruimte.
Met je eigen stem.

Wat zijn grenzen eigenlijk?

Grenzen zijn geen muren. Ze zijn geen afwijzing.
Ze zijn geen ‘nee’ tegen de ander, maar een ‘ja’ tegen jezelf.

Grenzen zijn de lijnen die aangeven waar jij begint en de ander eindigt.
Ze beschermen je energie, je tijd, je waarden.
Ze zeggen: “Tot hier, en niet verder.”
Niet uit hardheid, maar uit liefde – voor jezelf én voor de ander.

Grenzen zijn een vorm van zelfliefde.
En zelfliefde begint soms met het besef van wat je hebt gemist.

Het gemis

Ik heb die levenslessen gemist.
Niet omdat iemand ze me bewust heeft onthouden, maar omdat ze er gewoon niet waren.
Er was geen voorbeeld van iemand die zei: “Jij mag voelen wat je voelt. Jij mag nee zeggen.”
Er was geen ruimte om te oefenen met kiezen voor mezelf, zonder schuldgevoel.
En dus leerde ik me aanpassen. Pleasen. Stil zijn.
Ik leerde dat het veiliger was om te geven dan om te ontvangen.
Dat het beter was om lief gevonden te worden dan om mezelf lief te vinden.

Dat gemis heeft me lang doen twijfelen aan mijn eigen waarde.
Aan mijn recht om ruimte in te nemen.
Om grenzen te stellen.
Om te zeggen: “Dit wil ik niet.”
Of zelfs: “Dit wil ik wél.”

Het leerproces

Zelfliefde kwam niet vanzelf. Ik moest het leren.
Niet uit een boekje, maar door te vallen en op te staan.
Door te voelen wat het met me deed als ik weer over mijn eigen grens ging.
Door te merken hoe moe ik werd van het altijd maar zorgen, geven, aanpassen.

Ik leer het nog steeds.
Omdat ik ervoor kies. Omdat ik voel dat ik het nodig heb. Omdat ik niet langer wil leven vanuit tekort, maar vanuit waarheid.

Ik lees erover. Ik praat erover. Ik oefen. Ik stap uit mijn comfortzone, keer op keer.
En elke keer dat ik een grens stel, hoe klein ook, groeit er iets in mij.
Een stevigheid. Een zachtheid. Een stem die zegt: “Je mag er zijn. Helemaal.”

Waarom ik nu wél kies voor grenzen

Ik kies voor grenzen omdat ik mezelf niet meer wil verliezen.
Omdat ik niet langer wil leven op de automatische piloot van ‘ja zeggen’ terwijl mijn hart ‘nee’ roept.
Omdat ik voel dat ik pas echt kan verbinden met een ander, als ik eerst verbonden ben met mezelf.

Grenzen zijn geen afwijzing. Ze zijn een uitnodiging. Tot eerlijkheid. Tot respect. Tot echte nabijheid.

En ja, het is spannend.
Soms voelt het nog steeds alsof ik iets verkeerd doe. Alsof ik egoïstisch ben.
Maar dan herinner ik mezelf eraan: Zelfzorg is geen egoïsme. Het is een daad van liefde.

De prijs van geen grenzen

Waarom grenzen aangeven zo moeilijk is

In onze samenleving wordt ‘lief zijn’ vaak verward met ‘grenzeloos zijn’.
We krijgen al jong de boodschap dat het goed is om behulpzaam te zijn, om te zorgen, om niet lastig te doen. Vooral vrouwen, maar ook gevoelige mannen, leren dat hun waarde ligt in dienstbaarheid.
En wie ooit afwijzing heeft gekend, leert al jong dat het veiliger is om te pleasen dan om te kiezen voor zichzelf.

Maar grenzen stellen vraagt moed. Het vraagt dat je jezelf serieus neemt. Dat je durft te zeggen: “Ik ben belangrijk.” En dat voelt voor velen van ons als een risico.

Wat als de ander zich afgewezen voelt?
Wat als ik de verbinding verlies?
Wat als ik niet meer ‘lief’ gevonden word?

Grenzen stellen is niet alleen een vaardigheid — het is een noodzaak.
Want als je structureel over je eigen grenzen heen gaat, betaal je daar een prijs voor. Een prijs die vaak pas zichtbaar wordt als het al te laat is.

Lang heb ik gedacht dat pleasen mij geliefd maakte. En ergens was dat ook zo.
Het maakte me zorgzaam, onbaatzuchtig, betrouwbaar. Maar het had ook een keerzijde. Een stille, sluipende prijs die zich op verschillende lagen van mijn leven begon te tonen.

Mentaal: het verlies van je eigen stem

Als je jarenlang leeft voor de ander, raak je het contact kwijt met jezelf.
Je twijfelt aan je eigen gevoelens, je eigen behoeften.
Je vraagt je af of je niet te gevoelig bent, te lastig, te veel.
Je leert jezelf af om te voelen — want voelen leidt tot conflict, en conflict wil je vermijden.

Op den duur weet je niet meer wat je zelf wilt. Je raakt vervreemd van je eigen keuzes. Je leeft op automatische piloot, afgestemd op de verwachtingen van anderen. En ergens diep vanbinnen groeit het gevoel: “Ik ben mezelf kwijt.”

Lichamelijk: het lichaam dat protesteert

Het lichaam is wijs.
En als jij je grenzen niet bewaakt, zal je lichaam dat op een dag voor je doen.

• Je voelt je constant moe, zelfs na rust.
• Je krijgt vage klachten: hoofdpijn, buikpijn, spierspanning.
• Je slaapt onrustig, of juist te veel.
• Je immuunsysteem raakt uitgeput.
• Je lichaam zegt: “Stop.”
  Maar jij zegt: “Nog even volhouden.”

Tot het niet meer gaat. Tot je instort. Tot je lichaam je dwingt om te luisteren, omdat jij het te lang hebt genegeerd.

Emotioneel: leegte ondanks liefde

Je geeft, en geeft, en geeft.
Maar diep vanbinnen voel je dat je leegloopt. Je voelt je niet echt gezien, niet echt gevoed. Je bent er voor iedereen — maar wie is er voor jou?

Er ontstaat bitterheid. Teleurstelling. Soms zelfs een stille woede. Niet op de ander, maar op jezelf. Omdat je ergens weet: “Ik had dit kunnen stoppen. Maar ik durfde niet.”

Relationeel: verlies van echte verbinding

Zonder grenzen vervaagt de relatie tussen jou en de ander. Je wordt de helper, de redder, de stille kracht. Maar wie ziet jou echt? Wie weet wat jij nodig hebt?

Als je nooit zegt wat je voelt, als je altijd maar ‘ja’ zegt, dan weet de ander niet waar jij begint en waar jij eindigt. En dat is geen liefde. Dat is verdwijnen.

Existentiëel: het niet geleefde leven

Misschien wel de grootste prijs van allemaal: dat je je eigen leven niet leeft.
Dat je op een dag terugkijkt en denkt: “Ik was er wel… maar ik was er niet.”

Je hebt gezorgd, gewerkt, gegeven. Maar heb je ook gekozen? Heb je ook geleefd vanuit jouw waarheid? Of heb je vooral overleefd?

De ommekeer

De prijs van geen grenzen is hoog. Maar het is nooit te laat om opnieuw te beginnen. Om te leren luisteren naar je lichaam. Om je stem terug te vinden. Om te oefenen met ‘nee’ zeggen, ook al trilt je stem. Om te ontdekken dat liefde niet zit in jezelf wegcijferen, maar in jezelf serieus nemen.

Grenzen herkennen en leren aangeven

Grenzen leren stellen is een reis.

Een reis van terugvinden wat je ooit bent kwijtgeraakt.
Van luisteren naar het fluisteren van je eigen stem.
En van het besef dat liefde niet begint met een warme omhelzing van de ander,
maar met een zachte, moedige omhelzing van jezelf.

Grenzen stellen is geen egoïsme. Het is een daad van zelfzorg.
En soms is het goed om een beetje zelfzuchtig te zijn.
Niet om de ander buiten te sluiten, maar om jezelf binnen te laten.

Een grens stellen voelt kwetsbaar. Maar het is juist in die kwetsbaarheid dat echte verbinding ontstaat. Want pas als jij jezelf serieus neemt, kan de ander dat ook doen.

Kwetsbaarheid is geen zwakte. Het is de moed om jezelf te laten zien – met alles wat je voelt, nodig hebt en niet meer wilt dragen.

Herkenbare situaties waarin grenzen moeilijk zijn

Veel mensen worstelen met grenzen in het dagelijks leven. Hier zijn enkele voorbeelden waarin je jezelf misschien herkent:

• Op je werk: Je zegt ja tegen extra taken, ook al zit je al overvol. Je wilt niet ‘moeilijk’ zijn of de sfeer verpesten.
• In vriendschappen: Je luistert altijd, bent er voor de ander, maar merkt dat jouw eigen verdriet weinig ruimte krijgt.
• In relaties: Je past je aan, vermijdt ruzie, en zegt niet wat je echt nodig hebt – uit angst om verlaten te worden.
• In je gezin van herkomst: Je speelt nog steeds de rol die je als kind kreeg: de zorgzame, de vredestichter, degene die alles oplost.
• In sociale situaties: Je gaat mee met plannen waar je eigenlijk geen zin in hebt, omdat je bang bent om buiten de groep te vallen.

In al deze situaties is het moeilijk om een grens te stellen, omdat er iets op het spel staat: liefde, erkenning, verbinding.

Hoe leer je grenzen aangeven?

Hier zijn een paar oefeningen en inzichten die je kunnen helpen:

1. Voel eerst je grens – vóór je hem uitspreekt

Grenzen beginnen niet met woorden, maar met een gevoel.
Let op signalen in je lichaam: spanning in je buik, een brok in je keel, vermoeidheid, irritatie.
Dat zijn vaak de eerste fluisteringen van een grens.

Tip: Neem een pauze voordat je reageert. Zeg bijvoorbeeld:
“Ik kom er later op terug.”
Zo geef je jezelf tijd om te voelen wat je echt wilt.

2. Gebruik eenvoudige, duidelijke taal

Je hoeft je grens niet te verdedigen of uitgebreid uit te leggen.

Vergelijk deze twee zinnen:

“Ik heb daar geen zin in.”

“Dank je voor het vragen, maar ik kies ervoor om dit keer niet mee te doen.”

Of:

“Je vraagt altijd zoveel van me.”

“Ik merk dat ik ruimte nodig heb om op te laden. Ik wil er voor je zijn, maar nu even niet.”

Zachte taal maakt je grens niet minder krachtig – alleen toegankelijker.

Een korte, heldere zin is vaak ook genoeg.

Voorbeelden:

“Ik heb daar nu geen ruimte voor.”
“Ik wil dit niet.”
“Ik kies vandaag voor rust.”

Zacht en duidelijk tegelijk.

3. Oefen met kleine ‘nee’s’

Begin niet meteen met het stellen van een grens in een moeilijke relatie of situatie.
Oefen eerst in veilige contexten.
Zeg bijvoorbeeld ‘nee’ tegen een uitnodiging waar je geen zin in hebt, of tegen een extra taak die niet jouw verantwoordelijkheid is.

Elke kleine grens is een oefening in zelfliefde.

4. Wees voorbereid op ongemak

Grenzen stellen kan schuldgevoel oproepen.
Dat is normaal, zeker als je het niet gewend bent.
Herinner jezelf eraan: 

“Ik mag voor mezelf zorgen. Dat is niet egoïstisch, dat is gezond.”

Tip: Schrijf na een lastige grenssituatie op wat je voelde, wat goed ging, en wat je de volgende keer anders zou willen doen.

5. Gebruik ‘ik’-taal

In plaats van te zeggen: “Jij vraagt te veel van me,” kun je zeggen:

“Ik merk dat ik over mijn grens ga als ik dit doe.”

Zo houd je de communicatie open en voorkom je dat de ander zich aangevallen voelt.

6. Herken je patronen

Vraag jezelf af:

• In welke situaties stel ik géén grenzen?
• Bij wie vind ik het moeilijk?
• Wat ben ik bang te verliezen als ik een grens stel?

Zelfinzicht is de sleutel tot verandering.

7. Herinner jezelf aan je recht op ruimte

Je hoeft geen reden te hebben om een grens te stellen.
Je mag rust nodig hebben. Je mag iets niet willen.
Je mag kiezen voor jezelf.

Affirmatie:
“Mijn grens is waardevol. Ik mag ruimte innemen.”

Reflectievragen

Neem een rustig moment voor jezelf. Misschien met een kop thee en een notitieboekje. Deze vragen zijn geen toets, maar een uitnodiging tot eerlijkheid en mildheid.

1. Wanneer zei ik voor het laatst ‘ja’, terwijl ik ‘nee’ voelde?
   • Wat gebeurde er in dat moment?
   • Wat voelde ik in mijn lichaam?
2. Wat heb ik vroeger geleerd over grenzen?
   • Wie mocht grenzen stellen in mijn omgeving?
   • Wat gebeurde er als ik ‘nee’ zei als kind?
3. Wat is mijn grootste angst als ik een grens stel?
   • Afwijzing? Schuldgevoel? Conflict?
   • Waar herken ik die angst van?
4. Wat zou er veranderen als ik vaker voor mezelf zou kiezen?
   • Wat zou ik winnen?
   • Wat zou ik misschien verliezen?
5. Welke grens wil ik vandaag oefenen met bewaken?
   • Hoe zou ik dat op een liefdevolle manier kunnen doen?

De brief aan je jongere zelf als je niet hebt geleerd om grenzen aan te geven

Wanneer je als kind niet hebt geleerd om grenzen aan te geven, leef je vaak jarenlang met het gevoel dat jouw behoeften er minder toe doen. Je leert dat het veiliger is om je aan te passen, om lief gevonden te worden, om conflicten te vermijden. En hoewel dat je misschien heeft geholpen om te overleven of erbij te horen, heeft het je ook iets kostbaars gekost: het contact met je eigen stem.

Een brief aan je jongere zelf is een krachtige oefening in zelfcompassie en heling. Het is een manier om terug te reizen naar dat deel van jou dat ooit besloot: “Ik moet mezelf wegcijferen om liefde te krijgen.”
En om haar nu, met de wijsheid van vandaag, iets anders te vertellen.

Waarom is deze brief zo waardevol?

1. Je erkent het gemis.
   Je geeft woorden aan wat je nooit hebt gekregen: toestemming om jezelf te zijn, om ruimte in te nemen, om ‘nee’ te zeggen zonder angst.
2. Je biedt troost en veiligheid.
   Door jezelf toe te spreken als een liefdevolle volwassene, geef je je jongere zelf wat ze toen nodig had: bevestiging, bescherming, begrip.
3. Je herschrijft het verhaal.
   Je hoeft niet langer vast te zitten in oude patronen. Door de brief geef je jezelf toestemming om vandaag andere keuzes te maken.
4. Je maakt ruimte voor rouw én groei.
   Rouw om wat je gemist hebt. En groei, omdat je nu wél mag leren wat toen ontbrak.

Jij mag kiezen voor jezelf
Niet pas als alles op is, maar juist om voluit te kunnen geven vanuit overvloed.
Niet uit egoïsme, maar uit liefde.
Voor jezelf. En daarmee ook voor de ander.

Je hoeft het niet alleen te doen.
En je mag vandaag beginnen.